Không phải hội trường nào cũng cần một hệ thống âm thanh trị giá hàng chục hay hàng trăm triệu đồng. Với phòng họp lớn, hội trường trường học, nhà văn hóa, cơ quan hoặc không gian khoảng vài chục mét vuông, chúng ta vẫn có thể xây dựng một bộ dàn có chi phí vừa phải nếu xác định đúng nhu cầu và ưu tiên tiền cho những thiết bị thực sự cần thiết.
Điểm quan trọng khi làm hệ thống âm thanh hội trường ngân sách thấp không phải mua thiết bị rẻ nhất, mà là lựa chọn cấu hình vừa đủ. Một cặp loa phù hợp, cục đẩy ghép đúng công suất, mixer đủ kênh và micro rõ tiếng thường hiệu quả hơn nhiều so với việc cố nhồi thêm loa sub, vang số hay hàng loạt thiết bị phụ nhưng chất lượng từng món lại quá thấp.
Ngược lại, nếu thường xuyên tổ chức biểu diễn ca nhạc, sự kiện đông người hay chương trình có tiếng trống, bass mạnh thì ngân sách dành cho loa, công suất và loa sub phải cao hơn đáng kể.
Vì vậy với ngân sách hạn chế, nên xây dựng bộ khung trước gồm loa chính, thiết bị khuếch đại, mixer, micro và phụ kiện. Những thiết bị như loa sub, loa monitor sân khấu hoặc bộ xử lý tín hiệu chuyên sâu có thể bổ sung sau.
Các mẫu loa PA 12 inch được sử dụng khá phổ biến cho mục đích này. Chẳng hạn JBL SRX812 là loa passive 12 inch, 2 đường tiếng, trở kháng danh định 8Ω; Yamaha cũng sử dụng woofer 12 inch trên nhiều dòng PA dành cho loa chính và monitor. Điều đó cho thấy bass 30cm không phải lựa chọn chỉ dành cho karaoke mà là cấu hình quen thuộc trong hệ thống âm thanh chuyên nghiệp.
Với dàn giá rẻ, không nhất thiết phải chọn những model cao cấp nói trên. Quan trọng hơn là tìm một cặp loa full có công suất phù hợp với diện tích, độ nhạy tốt và nguồn gốc rõ ràng.
Nếu hội trường chủ yếu phát biểu và văn nghệ nhẹ, có thể tạm thời bỏ loa sub. Sub giúp tăng dải trầm nhưng không phải thành phần bắt buộc để giọng nói rõ hơn. Số tiền đó nên dành cho loa full tốt hơn hoặc một cục đẩy đủ khỏe.
Khi lựa chọn cục đẩy, cần xem cả công suất lẫn trở kháng của loa. Yamaha lưu ý rằng công suất đầu ra của ampli thay đổi theo mức trở kháng tải; trở kháng càng thấp thì cùng một ampli thường cung cấp công suất lớn hơn. Việc đấu thêm loa song song cũng làm tổng trở thay đổi nên phải kiểm tra khả năng chịu tải của cục đẩy trước khi đấu nối.
Theo hướng dẫn ghép ampli và loa của Yamaha, công suất ampli không nhất thiết phải giống hoàn toàn thông số PGM của loa; hãng đưa ra khoảng tham khảo khoảng 0,8–1,25 lần công suất PGM trong ví dụ hướng dẫn của mình.
Với người không quen đọc thông số, cách an toàn nhất là chọn loa trước rồi mới chọn cục đẩy dựa trên công suất và trở kháng thực tế, thay vì mua hai thiết bị riêng lẻ rồi mới tìm cách ghép chúng lại.
Ví dụ Yamaha DBR12 sử dụng thiết kế loa 12 inch 2 đường tiếng, tích hợp bi-amp và DSP; JBL EON712 cũng là mẫu PA active 12 inch với ampli Class-D tích hợp.
Tất nhiên không phải loa active nào cũng rẻ hơn cấu hình loa passive + cục đẩy. Nhưng với hội trường nhỏ, ít loa và thường xuyên phải di chuyển thiết bị, đây là phương án đáng cân nhắc vì giảm bớt một thiết bị trong tủ máy.
Các mixer compact 6–8 kênh đã đáp ứng được khá nhiều nhu cầu cơ bản. Yamaha MG06 chẳng hạn có 6 kênh, tối đa 2 đầu vào microphone cùng các đầu vào line stereo và đầu ra XLR cân bằng. Đây là cấu hình đủ để hình dung rằng một hội trường nhỏ không nhất thiết phải đầu tư ngay mixer 16 hay 24 kênh.
Khi chọn mixer giá rẻ, nên ưu tiên khả năng chỉnh gain, EQ cơ bản, đủ đầu vào micro và có ngõ output phù hợp với thiết bị phía sau. Không nên trả thêm quá nhiều tiền cho số lượng kênh mà thực tế sẽ không sử dụng.
Với bục phát biểu, micro cổ ngỗng cũng là lựa chọn phù hợp vì có thể đặt đầu thu gần miệng người nói. Shure lưu ý micro cổ ngỗng thường được sử dụng theo cách này và các mẫu hướng cardioid có thể giúp tập trung thu âm thanh từ phía người nói.
Bố trí micro cũng rất quan trọng. Hiện tượng hú xảy ra khi âm thanh từ loa quay trở lại micro và tiếp tục được khuếch đại; vì vậy vị trí loa, hướng micro và mức gain cần được cân chỉnh hợp lý chứ không thể chỉ trông chờ vào thiết bị chống hú.
Ngoài thiết bị chính, cũng cần chừa một phần chi phí cho dây loa, dây tín hiệu, jack kết nối, chân loa hoặc giá treo và vật tư thi công. Một bộ dàn có thiết bị tốt nhưng đấu nối sơ sài vẫn có thể gặp tiếng ù, mất tín hiệu hoặc khó sử dụng ổn định lâu dài.
Với ngân sách thấp, phương án hiệu quả nhất thường là bắt đầu bằng một cấu hình vừa đủ cho nhu cầu hiện tại và có khả năng mở rộng về sau. Khi hội trường cần phục vụ chương trình lớn hơn, chúng ta có thể bổ sung loa sub, monitor, thêm micro hoặc nâng cấp bộ xử lý mà không phải thay toàn bộ hệ thống từ đầu.
Điểm quan trọng khi làm hệ thống âm thanh hội trường ngân sách thấp không phải mua thiết bị rẻ nhất, mà là lựa chọn cấu hình vừa đủ. Một cặp loa phù hợp, cục đẩy ghép đúng công suất, mixer đủ kênh và micro rõ tiếng thường hiệu quả hơn nhiều so với việc cố nhồi thêm loa sub, vang số hay hàng loạt thiết bị phụ nhưng chất lượng từng món lại quá thấp.
Xác định hội trường thực sự cần những gì
Trước khi chọn thiết bị, nên xem hội trường chủ yếu phục vụ hoạt động nào. Nếu nhu cầu chính là hội họp, đào tạo, phát biểu, sinh hoạt tập thể và thỉnh thoảng có văn nghệ nhẹ thì yêu cầu về âm thanh không quá phức tạp. Hệ thống chỉ cần đảm bảo tiếng nói rõ, phủ tương đối đều và có đủ mức âm lượng cho người ngồi phía cuối phòng.Ngược lại, nếu thường xuyên tổ chức biểu diễn ca nhạc, sự kiện đông người hay chương trình có tiếng trống, bass mạnh thì ngân sách dành cho loa, công suất và loa sub phải cao hơn đáng kể.
Vì vậy với ngân sách hạn chế, nên xây dựng bộ khung trước gồm loa chính, thiết bị khuếch đại, mixer, micro và phụ kiện. Những thiết bị như loa sub, loa monitor sân khấu hoặc bộ xử lý tín hiệu chuyên sâu có thể bổ sung sau.
Ưu tiên loa full thay vì mua quá nhiều loa
Loa là hạng mục nên được ưu tiên nhiều ngân sách nhất bởi nó quyết định trực tiếp khả năng phát và phủ âm. Với hội trường nhỏ và vừa, một cặp loa full 2 đường tiếng thường là điểm khởi đầu hợp lý.Các mẫu loa PA 12 inch được sử dụng khá phổ biến cho mục đích này. Chẳng hạn JBL SRX812 là loa passive 12 inch, 2 đường tiếng, trở kháng danh định 8Ω; Yamaha cũng sử dụng woofer 12 inch trên nhiều dòng PA dành cho loa chính và monitor. Điều đó cho thấy bass 30cm không phải lựa chọn chỉ dành cho karaoke mà là cấu hình quen thuộc trong hệ thống âm thanh chuyên nghiệp.
Với dàn giá rẻ, không nhất thiết phải chọn những model cao cấp nói trên. Quan trọng hơn là tìm một cặp loa full có công suất phù hợp với diện tích, độ nhạy tốt và nguồn gốc rõ ràng.
Nếu hội trường chủ yếu phát biểu và văn nghệ nhẹ, có thể tạm thời bỏ loa sub. Sub giúp tăng dải trầm nhưng không phải thành phần bắt buộc để giọng nói rõ hơn. Số tiền đó nên dành cho loa full tốt hơn hoặc một cục đẩy đủ khỏe.
Ghép cục đẩy đúng công suất và trở kháng
Nếu sử dụng loa passive, cục đẩy công suất là phần không nên tiết kiệm quá mức. Một lỗi thường gặp của các bộ dàn giá rẻ là loa có khả năng đánh khá tốt nhưng cục đẩy lại quá yếu, khiến người dùng phải tăng gain nhiều và hệ thống nhanh rơi vào trạng thái hoạt động căng.Khi lựa chọn cục đẩy, cần xem cả công suất lẫn trở kháng của loa. Yamaha lưu ý rằng công suất đầu ra của ampli thay đổi theo mức trở kháng tải; trở kháng càng thấp thì cùng một ampli thường cung cấp công suất lớn hơn. Việc đấu thêm loa song song cũng làm tổng trở thay đổi nên phải kiểm tra khả năng chịu tải của cục đẩy trước khi đấu nối.
Theo hướng dẫn ghép ampli và loa của Yamaha, công suất ampli không nhất thiết phải giống hoàn toàn thông số PGM của loa; hãng đưa ra khoảng tham khảo khoảng 0,8–1,25 lần công suất PGM trong ví dụ hướng dẫn của mình.
Với người không quen đọc thông số, cách an toàn nhất là chọn loa trước rồi mới chọn cục đẩy dựa trên công suất và trở kháng thực tế, thay vì mua hai thiết bị riêng lẻ rồi mới tìm cách ghép chúng lại.
Có thể cân nhắc loa liền công suất để giảm thiết bị
Một hướng khác cho những hội trường nhỏ là sử dụng loa active hay loa liền công suất. Loại loa này đã tích hợp mạch khuếch đại bên trong nên không cần mua thêm cục đẩy rời, nhờ đó hệ thống gọn và đơn giản hơn khi đấu nối.Ví dụ Yamaha DBR12 sử dụng thiết kế loa 12 inch 2 đường tiếng, tích hợp bi-amp và DSP; JBL EON712 cũng là mẫu PA active 12 inch với ampli Class-D tích hợp.
Tất nhiên không phải loa active nào cũng rẻ hơn cấu hình loa passive + cục đẩy. Nhưng với hội trường nhỏ, ít loa và thường xuyên phải di chuyển thiết bị, đây là phương án đáng cân nhắc vì giảm bớt một thiết bị trong tủ máy.
Mixer nhỏ đã đủ cho nhiều hội trường
Ngân sách thấp không có nghĩa phải bỏ mixer, nhưng cũng không cần mua bàn mixer quá nhiều kênh nếu hội trường chỉ dùng 2 micro và một nguồn nhạc.Các mixer compact 6–8 kênh đã đáp ứng được khá nhiều nhu cầu cơ bản. Yamaha MG06 chẳng hạn có 6 kênh, tối đa 2 đầu vào microphone cùng các đầu vào line stereo và đầu ra XLR cân bằng. Đây là cấu hình đủ để hình dung rằng một hội trường nhỏ không nhất thiết phải đầu tư ngay mixer 16 hay 24 kênh.
Khi chọn mixer giá rẻ, nên ưu tiên khả năng chỉnh gain, EQ cơ bản, đủ đầu vào micro và có ngõ output phù hợp với thiết bị phía sau. Không nên trả thêm quá nhiều tiền cho số lượng kênh mà thực tế sẽ không sử dụng.
Micro nên chọn ít nhưng đảm bảo rõ tiếng
Micro là thành phần ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát biểu, vì vậy đừng vì tiết kiệm mà mua quá nhiều micro chất lượng thấp. Nếu ngân sách rất hạn chế, một hoặc hai chiếc micro có dây tốt thường đáng tin cậy hơn một bộ micro không dây quá rẻ.Với bục phát biểu, micro cổ ngỗng cũng là lựa chọn phù hợp vì có thể đặt đầu thu gần miệng người nói. Shure lưu ý micro cổ ngỗng thường được sử dụng theo cách này và các mẫu hướng cardioid có thể giúp tập trung thu âm thanh từ phía người nói.
Bố trí micro cũng rất quan trọng. Hiện tượng hú xảy ra khi âm thanh từ loa quay trở lại micro và tiếp tục được khuếch đại; vì vậy vị trí loa, hướng micro và mức gain cần được cân chỉnh hợp lý chứ không thể chỉ trông chờ vào thiết bị chống hú.
Tiết kiệm đúng chỗ để hệ thống dễ nâng cấp
Khi làm hệ thống âm thanh hội trường ngân sách thấp, nên tiết kiệm ở những phần chưa thật sự cần thiết thay vì giảm chất lượng toàn bộ dàn. Có thể chưa mua sub, chưa cần mixer quá nhiều kênh hoặc chưa đầu tư micro không dây cao cấp, nhưng loa chính và bộ khuếch đại vẫn phải được phối ghép đúng.Ngoài thiết bị chính, cũng cần chừa một phần chi phí cho dây loa, dây tín hiệu, jack kết nối, chân loa hoặc giá treo và vật tư thi công. Một bộ dàn có thiết bị tốt nhưng đấu nối sơ sài vẫn có thể gặp tiếng ù, mất tín hiệu hoặc khó sử dụng ổn định lâu dài.
Với ngân sách thấp, phương án hiệu quả nhất thường là bắt đầu bằng một cấu hình vừa đủ cho nhu cầu hiện tại và có khả năng mở rộng về sau. Khi hội trường cần phục vụ chương trình lớn hơn, chúng ta có thể bổ sung loa sub, monitor, thêm micro hoặc nâng cấp bộ xử lý mà không phải thay toàn bộ hệ thống từ đầu.