nguyensang1111
Member
Hệ thống âm thanh thông báo chung cư không chỉ phục vụ việc phát thông báo từ ban quản lý mà còn có thể đảm nhiệm vai trò cảnh báo, hướng dẫn cư dân thoát nạn khi xảy ra cháy hoặc tình huống khẩn cấp. Vì vậy, khi thiết kế cần quan tâm đồng thời đến khả năng nghe rõ, vùng phủ âm, độ ổn định của đường truyền, nguồn điện dự phòng và khả năng liên động với hệ thống báo cháy.
Bên cạnh đó, khi hệ thống âm thanh được tích hợp với báo cháy, cần tham khảo TCVN 7568-14:2025 – Hệ thống báo cháy – Phần 14: Thiết kế, lắp đặt các hệ thống báo cháy cho nhà và công trình. Đây là tiêu chuẩn đang còn hiệu lực và đã thay thế TCVN 5738:2021 cùng TCVN 7568-14:2015.
Ngoài các tiêu chuẩn trong nước, với những dự án yêu cầu hệ thống sơ tán bằng giọng nói chuyên dụng, chủ đầu tư có thể lựa chọn thiết bị đáp ứng thêm các tiêu chuẩn quốc tế như EN 54-16 đối với thiết bị điều khiển cảnh báo bằng giọng nói và EN 54-24 đối với loa cảnh báo cháy.
Với chung cư, khi lập phương án thiết kế không nên chỉ nhìn vào số tầng. Cần xem xét tổng thể chiều cao, số tầng hầm, khu thương mại, gara, khu sinh hoạt cộng đồng và các công năng đi kèm để xác định đúng yêu cầu PCCC cho từng khu vực.
TCVN 3890:2023 yêu cầu mức âm thanh tổng thể của hệ thống loa thông báo và hướng dẫn thoát nạn không thấp hơn 75 dBA tại khoảng cách 3 m từ thiết bị cảnh báo, đồng thời không được vượt quá 120 dBA tại bất kỳ vị trí nào. Âm thanh cảnh báo cũng phải cao hơn tiếng ồn thường xuyên trong khu vực ít nhất 15 dBA.
Đối với khu vực ngủ, mức âm thanh phải cao hơn tiếng ồn nền ít nhất 15 dBA, đồng thời mức tổng thể không nhỏ hơn 70 dBA và không quá 120 dBA. Việc đo được thực hiện tại vị trí ngang với đầu người đang ngủ.
Do đó, trước khi chọn số lượng và công suất loa, đơn vị thiết kế nên khảo sát tiếng ồn thực tế tại hành lang, sảnh, tầng hầm, khu thương mại và các khu vực sinh hoạt chung.
Loa nên được phân bố đều theo mặt bằng, hành lang và từng khu chức năng. Với loa cảnh báo gắn tường, TCVN 3890:2023 quy định phần trên của thiết bị phải cách sàn ít nhất 2,3 m và cách trần tối thiểu 0,15 m. Thiết bị dùng để cảnh báo và hướng dẫn thoát nạn bằng giọng nói phải phát âm thanh trong dải từ 200 Hz đến 5.000 Hz.
Số lượng loa, công suất và khoảng cách giữa các loa cuối cùng vẫn phải được tính toán sao cho mọi khu vực cần bảo vệ đều đạt mức âm thanh yêu cầu.
Quan trọng hơn, khi xảy ra cháy, hệ thống có thể phát nội dung sơ tán theo từng khu vực hoặc theo kịch bản đã thiết lập. Các thông báo khẩn cấp cần được ưu tiên cao hơn nhạc nền và các thông báo vận hành thông thường. Những hệ thống cảnh báo bằng giọng nói theo EN 54-16 cũng được thiết kế để quản lý trạng thái và cảnh báo theo từng vùng loa.
TCVN 7568-14:2025 yêu cầu hệ thống báo cháy phải được thiết kế để phát hiện và báo động rõ ràng, đồng thời hạn chế việc một sự cố làm tê liệt toàn bộ hệ thống. Các hướng dẫn của cơ quan Cảnh sát PCCC cũng nhấn mạnh việc sử dụng nguồn chính và nguồn dự phòng, cũng như giám sát trạng thái đường truyền và thiết bị.
Với hệ thống âm thanh sơ tán, nên lựa chọn bộ điều khiển, ampli và nguồn dự phòng phù hợp với yêu cầu của dự án, đồng thời có khả năng phát hiện lỗi đường loa, lỗi ampli hoặc mất nguồn.
Khi tính công suất ampli, cần cộng tổng công suất lấy ra tại các loa trên từng tuyến và chừa khoảng dự phòng hợp lý. Đường dây cũng cần được lựa chọn theo chiều dài tuyến, công suất tải và yêu cầu chống cháy của dự án thay vì dùng cùng một loại cáp cho toàn bộ công trình.
Đặc biệt cần kiểm tra những vị trí dễ bị bỏ sót như góc hành lang, khu vực sau cửa chống cháy, tầng hầm, phòng kỹ thuật hay khu vực có tiếng ồn lớn. TCVN 3890:2023 còn yêu cầu tại khu vực có mức ồn trên 95 dBA hoặc nơi người sử dụng thiết bị chống ồn, cảnh báo bằng loa phải được kết hợp với cảnh báo ánh sáng.
Một hệ thống âm thanh thông báo chung cư đạt yêu cầu không nằm ở việc sử dụng bao nhiêu loa hay ampli công suất bao nhiêu, mà quan trọng là thông tin phải đến đúng khu vực, đủ rõ và hệ thống vẫn hoạt động ổn định khi có sự cố. Vì vậy, thiết kế cần được thực hiện ngay từ bản vẽ mặt bằng, phối hợp với hệ thống báo cháy và kiểm tra thực tế trước khi nghiệm thu để bảo đảm an toàn lâu dài cho cư dân.
Những tiêu chuẩn cần quan tâm khi thiết kế
Tại Việt Nam, một trong những tiêu chuẩn quan trọng liên quan trực tiếp tới hệ thống loa thông báo và hướng dẫn thoát nạn là TCVN 3890:2023 – Phòng cháy chữa cháy – Phương tiện phòng cháy và chữa cháy cho nhà và công trình – Trang bị, bố trí. Tiêu chuẩn này hiện vẫn còn hiệu lực và đưa ra các yêu cầu cụ thể về phạm vi trang bị, mức âm thanh cũng như cách bố trí loa cảnh báo.Bên cạnh đó, khi hệ thống âm thanh được tích hợp với báo cháy, cần tham khảo TCVN 7568-14:2025 – Hệ thống báo cháy – Phần 14: Thiết kế, lắp đặt các hệ thống báo cháy cho nhà và công trình. Đây là tiêu chuẩn đang còn hiệu lực và đã thay thế TCVN 5738:2021 cùng TCVN 7568-14:2015.
Ngoài các tiêu chuẩn trong nước, với những dự án yêu cầu hệ thống sơ tán bằng giọng nói chuyên dụng, chủ đầu tư có thể lựa chọn thiết bị đáp ứng thêm các tiêu chuẩn quốc tế như EN 54-16 đối với thiết bị điều khiển cảnh báo bằng giọng nói và EN 54-24 đối với loa cảnh báo cháy.
Khi nào chung cư cần hệ thống loa hướng dẫn thoát nạn?
Theo Phụ lục G của TCVN 3890:2023, nhóm nhà và công trình công cộng cao trên 10 tầng hoặc có từ 2 tầng hầm trở lên thuộc đối tượng phải trang bị hệ thống loa thông báo và hướng dẫn thoát nạn. Ngoài ra còn có các quy định riêng đối với những công trình tập trung đông người, gara kín và một số loại hình khác.Với chung cư, khi lập phương án thiết kế không nên chỉ nhìn vào số tầng. Cần xem xét tổng thể chiều cao, số tầng hầm, khu thương mại, gara, khu sinh hoạt cộng đồng và các công năng đi kèm để xác định đúng yêu cầu PCCC cho từng khu vực.
Âm thanh phải đủ lớn nhưng vẫn nghe rõ lời nói
Một sai lầm khá phổ biến là thiết kế hệ thống thông báo chỉ dựa trên công suất loa. Trên thực tế, mục tiêu quan trọng hơn là người ở trong khu vực phải nghe và hiểu được nội dung thông báo, đặc biệt khi cần sơ tán.TCVN 3890:2023 yêu cầu mức âm thanh tổng thể của hệ thống loa thông báo và hướng dẫn thoát nạn không thấp hơn 75 dBA tại khoảng cách 3 m từ thiết bị cảnh báo, đồng thời không được vượt quá 120 dBA tại bất kỳ vị trí nào. Âm thanh cảnh báo cũng phải cao hơn tiếng ồn thường xuyên trong khu vực ít nhất 15 dBA.
Đối với khu vực ngủ, mức âm thanh phải cao hơn tiếng ồn nền ít nhất 15 dBA, đồng thời mức tổng thể không nhỏ hơn 70 dBA và không quá 120 dBA. Việc đo được thực hiện tại vị trí ngang với đầu người đang ngủ.
Do đó, trước khi chọn số lượng và công suất loa, đơn vị thiết kế nên khảo sát tiếng ồn thực tế tại hành lang, sảnh, tầng hầm, khu thương mại và các khu vực sinh hoạt chung.
Bố trí loa phải bảo đảm phủ đều toàn bộ khu vực
Không nên đặt thật nhiều loa công suất lớn tại một vài vị trí rồi tăng âm lượng để phủ xa. Cách làm này dễ khiến khu vực gần loa quá lớn trong khi những vị trí phía xa lại khó nghe rõ lời nói.Loa nên được phân bố đều theo mặt bằng, hành lang và từng khu chức năng. Với loa cảnh báo gắn tường, TCVN 3890:2023 quy định phần trên của thiết bị phải cách sàn ít nhất 2,3 m và cách trần tối thiểu 0,15 m. Thiết bị dùng để cảnh báo và hướng dẫn thoát nạn bằng giọng nói phải phát âm thanh trong dải từ 200 Hz đến 5.000 Hz.
Số lượng loa, công suất và khoảng cách giữa các loa cuối cùng vẫn phải được tính toán sao cho mọi khu vực cần bảo vệ đều đạt mức âm thanh yêu cầu.
Phân vùng thông báo theo từng khu vực
Đối với chung cư nhiều tầng, hệ thống nên được chia thành các vùng loa độc lập như tầng hầm, sảnh, hành lang từng tầng, khu tiện ích hoặc khối thương mại. Việc chia vùng giúp ban quản lý có thể phát thông báo đúng nơi cần thiết mà không làm ảnh hưởng toàn bộ tòa nhà.Quan trọng hơn, khi xảy ra cháy, hệ thống có thể phát nội dung sơ tán theo từng khu vực hoặc theo kịch bản đã thiết lập. Các thông báo khẩn cấp cần được ưu tiên cao hơn nhạc nền và các thông báo vận hành thông thường. Những hệ thống cảnh báo bằng giọng nói theo EN 54-16 cũng được thiết kế để quản lý trạng thái và cảnh báo theo từng vùng loa.
Nguồn điện và khả năng hoạt động khi có sự cố
Hệ thống âm thanh dùng cho mục đích sơ tán không thể phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn điện thông thường của tòa nhà. Khi cháy xảy ra, nguồn điện chính có thể bị ngắt, trong khi hệ thống cảnh báo vẫn phải tiếp tục hoạt động.TCVN 7568-14:2025 yêu cầu hệ thống báo cháy phải được thiết kế để phát hiện và báo động rõ ràng, đồng thời hạn chế việc một sự cố làm tê liệt toàn bộ hệ thống. Các hướng dẫn của cơ quan Cảnh sát PCCC cũng nhấn mạnh việc sử dụng nguồn chính và nguồn dự phòng, cũng như giám sát trạng thái đường truyền và thiết bị.
Với hệ thống âm thanh sơ tán, nên lựa chọn bộ điều khiển, ampli và nguồn dự phòng phù hợp với yêu cầu của dự án, đồng thời có khả năng phát hiện lỗi đường loa, lỗi ampli hoặc mất nguồn.
Lựa chọn đường loa và dây dẫn phù hợp
Trong các tòa nhà lớn, hệ thống loa trở kháng cao 70V hoặc 100V thường được sử dụng vì có thể truyền tín hiệu trên khoảng cách dài với tổn hao thấp hơn và thuận tiện khi kết nối nhiều loa trên cùng tuyến. Tài liệu thiết kế hệ thống PA/Voice Alarm của Bosch cũng sử dụng nguyên lý đường loa 100V cho các hệ thống thông báo và sơ tán bằng giọng nói.Khi tính công suất ampli, cần cộng tổng công suất lấy ra tại các loa trên từng tuyến và chừa khoảng dự phòng hợp lý. Đường dây cũng cần được lựa chọn theo chiều dài tuyến, công suất tải và yêu cầu chống cháy của dự án thay vì dùng cùng một loại cáp cho toàn bộ công trình.
Kiểm tra hệ thống trước khi đưa vào sử dụng
Sau khi hoàn thiện, hệ thống cần được thử thực tế chứ không chỉ kiểm tra xem loa có phát tiếng hay không. Đơn vị thi công nên đo mức âm tại nhiều vị trí, thử từng vùng loa, kiểm tra nội dung thông báo, thử khi mất điện chính và mô phỏng tín hiệu từ hệ thống báo cháy.Đặc biệt cần kiểm tra những vị trí dễ bị bỏ sót như góc hành lang, khu vực sau cửa chống cháy, tầng hầm, phòng kỹ thuật hay khu vực có tiếng ồn lớn. TCVN 3890:2023 còn yêu cầu tại khu vực có mức ồn trên 95 dBA hoặc nơi người sử dụng thiết bị chống ồn, cảnh báo bằng loa phải được kết hợp với cảnh báo ánh sáng.
Một hệ thống âm thanh thông báo chung cư đạt yêu cầu không nằm ở việc sử dụng bao nhiêu loa hay ampli công suất bao nhiêu, mà quan trọng là thông tin phải đến đúng khu vực, đủ rõ và hệ thống vẫn hoạt động ổn định khi có sự cố. Vì vậy, thiết kế cần được thực hiện ngay từ bản vẽ mặt bằng, phối hợp với hệ thống báo cháy và kiểm tra thực tế trước khi nghiệm thu để bảo đảm an toàn lâu dài cho cư dân.