Tư Vấn Luật Long Phan PMT
Member
Hành vi vận chuyển các chất độc hại, chất cấm luôn là vấn đề nhức nhối trong xã hội và bị pháp luật nghiêm trị. Để có thể quy kết một cá nhân phạm vào Tội vận chuyển trái phép chất ma túy, hệ thống cơ quan tiến hành tố tụng cần thực hiện tiến trình thu thập chứng cứ nhằm chứng minh một cách tường tận, đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm dựa trên những quy định nghiêm ngặt mang tính nền tảng của Bộ luật Hình sự. Việc đánh giá này là kim chỉ nam tối quan trọng nhằm bảo đảm hoạt động khởi tố, truy tố, xét xử diễn ra một cách công minh, chuẩn xác, đúng người, đúng tội và tuyệt đối không làm oan sai người vô tội. Nhằm giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về vấn đề này, Long Phan PMT xin cung cấp bài viết phân tích chi tiết dưới đây.
Các bộ phận cấu thành nên tội danh vận chuyển ma túy trái phép
Hành vi vận chuyển chất ma túy trái quy định pháp luật chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi hội tụ cấu thành tội phạm được hợp thành từ bốn phương diện cốt lõi sau:
- Khách thể của tội phạm: Hành vi phạm tội này trực tiếp xâm phạm đến chế độ độc quyền về quản lý, phân phối, sử dụng các chất ma túy cũng như các loại thuốc hướng thần của cơ quan Nhà nước. Đồng thời, nó còn gây ra những hệ lụy tiêu cực, ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình an ninh trật tự, an toàn xã hội và sức khỏe của cộng đồng.
- Chủ thể của tội phạm: Được xác định là bất kỳ cá nhân nào có đầy đủ năng lực nhận thức hành vi, năng lực chịu trách nhiệm hình sự độc lập và phải đạt đến độ tuổi tối thiểu theo đúng quy định của pháp luật hình sự hiện hành.
- Mặt khách quan của tội phạm: Thể hiện thông qua chuỗi hành vi chuyển dịch bất hợp pháp chất ma túy từ địa điểm này sang địa điểm khác, từ quốc gia này sang quốc gia khác bằng bất kỳ hình thức, cách thức hay phương tiện chuyên chở nào. Các phương thức phổ biến bao gồm việc giấu trong hành lý mang theo người, ký gửi qua hệ thống bưu chính hàng hóa, thuê mướn vận chuyển bằng xe máy, xe ô tô, tàu hỏa, tàu thủy, máy bay hoặc các loại phương tiện lưu thông khác mà không nhằm mục đích sản xuất, mua bán hay tàng trữ cho bản thân.
- Mặt chủ quan của tội phạm: Người thực hiện hành vi phải hành động với trạng thái tâm lý là lỗi cố ý (có thể là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp). Nghĩa là họ hoàn toàn nhận thức rõ, biết rõ gói hàng, vật phẩm mà mình đang cầm giữ, chuyên chở, giao nhận chính là chất ma túy bị cấm, thấy trước được hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng vẫn mong muốn thực hiện hoặc để mặc cho hành vi đó diễn ra.
Quy định về độ tuổi bắt buộc phải chịu trách nhiệm hình sự
Độ tuổi sinh học của người thực hiện hành vi là một trong những điều kiện tiên quyết, mang tính bắt buộc khi xem xét tư cách chủ thể của tội phạm. Rất nhiều bậc phụ huynh hiện nay bày tỏ sự lo âu, trăn trở sâu sắc trước tình trạng con em mình khi chưa đạt tuổi trưởng thành (dưới 18 tuổi) bị các đối tượng xấu dụ dỗ, lôi kéo vào con đường xách thuê, giao nhận ma túy. Đối với vấn đề mang tính xã hội nhạy cảm này, văn bản pháp luật hiện hành đã đưa ra những quy định vô cùng cụ thể và chi tiết.
Các cột mốc tuổi đời cấu thành trách nhiệm hình sự được phân định rõ rệt như sau:
Các cột mốc tuổi đời cấu thành trách nhiệm hình sự được phân định rõ rệt như sau:
- Đối với cá nhân từ đủ 16 tuổi trở lên: Nhóm đối tượng này bắt buộc phải chịu trách nhiệm hình sự một cách toàn diện đối với mọi hành vi phạm tội do mình gây ra, bao gồm cả Tội vận chuyển trái phép chất ma túy. Dựa theo quy định tại Khoản 1 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), đây chính là ngưỡng tuổi thiết lập trách nhiệm hình sự ở mức độ đầy đủ nhất.
- Đối với cá nhân từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi: Nhóm tuổi này chỉ phải đối diện với việc xử lý hình sự đối với những hành vi cấu thành tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng được quy định cụ thể tại Điều 250. Đối chiếu theo Khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tiến trình xử lý, định khung đối với các em phải được xem xét cực kỳ cẩn trọng dựa trên bản chất, mức độ nguy hiểm cũng như khung hình phạt quy định cho hành vi cụ thể đó.
Song song với điều kiện về tuổi đời, người thực hiện hành vi còn phải sở hữu năng lực chịu trách nhiệm hình sự bình thường. Trong trường hợp họ mắc phải các chứng bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất hoàn toàn khả năng nhận thức, không thể làm chủ hay điều khiển hành vi của mình theo quy định, việc truy cứu trách nhiệm sẽ được xem xét và giải quyết dựa trên một cơ chế pháp lý đặc biệt riêng biệt.
Đặc biệt, đối với các vụ án hình sự có sự tham gia của người chưa thành niên, việc làm rõ vai trò (là người khởi xướng, người thực hành tích cực hay chỉ bị ép buộc), mức độ nhúng chàm sâu hay nông cùng với khối lượng, hàm lượng chất ma túy bị bắt giữ có ý nghĩa đặc biệt hệ trọng. Đây là những tình tiết giảm nhẹ hoặc định khung định lượng ảnh hưởng trực tiếp đến phán quyết cuối cùng và chính sách hình sự nhân đạo của Tòa án nhân dân các cấp.
Đặc biệt, đối với các vụ án hình sự có sự tham gia của người chưa thành niên, việc làm rõ vai trò (là người khởi xướng, người thực hành tích cực hay chỉ bị ép buộc), mức độ nhúng chàm sâu hay nông cùng với khối lượng, hàm lượng chất ma túy bị bắt giữ có ý nghĩa đặc biệt hệ trọng. Đây là những tình tiết giảm nhẹ hoặc định khung định lượng ảnh hưởng trực tiếp đến phán quyết cuối cùng và chính sách hình sự nhân đạo của Tòa án nhân dân các cấp.
Bản chất của yếu tố lỗi và vấn đề vô tình vận chuyển giùm ma túy
Khía cạnh nhận thức và ý chí của người vận chuyển luôn là tâm điểm thu hút sự chú ý và tranh luận gay gắt trong hầu hết các vụ án liên quan đến chất cấm. Thực tế xã hội cho thấy, có không ít trường hợp các tài xế công nghệ (shipper), người lái xe taxi, những người hành nghề chở hàng thuê hoặc hành khách đi máy bay nhận cầm hộ hành lý tại các sân bay rơi vào cảnh ngộ trớ trêu khi quả quyết rằng họ hoàn toàn blind (mù mịt), không hề hay biết bên trong gói hàng, vali chứa đựng ma túy.
Xét về mặt lý luận và nguyên tắc pháp lý, để cấu thành Tội vận chuyển trái phép chất ma túy thì mặt chủ quan bắt buộc phải tồn tại lỗi cố ý. Nghĩa là bản thân người thực hiện hành vi chuyển dịch đó phải biết rõ thứ mình đang cầm, đang chở là ma túy nhưng vẫn chấp nhận thực hiện. Yếu tố lỗi này là một cấu phần bắt buộc, không thể thiếu để hình thành nên khái niệm tội phạm nói chung theo quy định tại Khoản 1 Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015.
Chính vì lẽ đó, nếu một người thực sự rơi vào tình cảnh khách quan là không thể biết và không thể nhận thức được món hàng mình nhận chuyển phát là chất ma túy, các cơ quan tố tụng cần phải tiến hành rà soát, đánh giá một cách hết sức thận trọng, khách quan về mặt chủ quan của họ. Nếu như không có đủ chứng cứ vững chắc để chứng minh người vận chuyển có sự nhận thức về sự tồn tại của ma túy trong hàng hóa, việc buộc tội hay quy kết trách nhiệm hình sự đối với họ sẽ vấp phải rào cản, trở ngại rất lớn về mặt căn cứ pháp lý. Vụ án 4 nữ tiếp viên hàng không thuộc hãng Vietnam Airlines xách tay các tuýp kem đánh răng chứa ma túy từ Pháp về Việt Nam (thường được gọi là vụ án VN10 diễn ra vào ngày 16 tháng 3 năm 2023) chính là một minh chứng, ví dụ điển hình mang tính thời sự cho trường hợp vô tình cầm hộ hành lý chứa chất cấm mà không hề biết.
Nhằm làm sáng tỏ yếu tố nhận thức chủ quan của người vận chuyển trong giai đoạn điều tra, cơ quan công an thường tiến hành bóc tách, phân tích tổng hợp một loạt các dấu hiệu, biểu hiện khách quan bên ngoài bao gồm:
Xét về mặt lý luận và nguyên tắc pháp lý, để cấu thành Tội vận chuyển trái phép chất ma túy thì mặt chủ quan bắt buộc phải tồn tại lỗi cố ý. Nghĩa là bản thân người thực hiện hành vi chuyển dịch đó phải biết rõ thứ mình đang cầm, đang chở là ma túy nhưng vẫn chấp nhận thực hiện. Yếu tố lỗi này là một cấu phần bắt buộc, không thể thiếu để hình thành nên khái niệm tội phạm nói chung theo quy định tại Khoản 1 Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015.
Chính vì lẽ đó, nếu một người thực sự rơi vào tình cảnh khách quan là không thể biết và không thể nhận thức được món hàng mình nhận chuyển phát là chất ma túy, các cơ quan tố tụng cần phải tiến hành rà soát, đánh giá một cách hết sức thận trọng, khách quan về mặt chủ quan của họ. Nếu như không có đủ chứng cứ vững chắc để chứng minh người vận chuyển có sự nhận thức về sự tồn tại của ma túy trong hàng hóa, việc buộc tội hay quy kết trách nhiệm hình sự đối với họ sẽ vấp phải rào cản, trở ngại rất lớn về mặt căn cứ pháp lý. Vụ án 4 nữ tiếp viên hàng không thuộc hãng Vietnam Airlines xách tay các tuýp kem đánh răng chứa ma túy từ Pháp về Việt Nam (thường được gọi là vụ án VN10 diễn ra vào ngày 16 tháng 3 năm 2023) chính là một minh chứng, ví dụ điển hình mang tính thời sự cho trường hợp vô tình cầm hộ hành lý chứa chất cấm mà không hề biết.
Nhằm làm sáng tỏ yếu tố nhận thức chủ quan của người vận chuyển trong giai đoạn điều tra, cơ quan công an thường tiến hành bóc tách, phân tích tổng hợp một loạt các dấu hiệu, biểu hiện khách quan bên ngoài bao gồm:
- Khoản tiền công, phí vận chuyển được bên thuê chi trả cao một cách bất thường, phi lý so với mặt bằng chung của thị trường giao nhận hàng hóa thông thường.
- Phương thức đóng gói hàng hóa có sự tinh vi, che giấu kỹ lưỡng trong các vật dụng thông thường nhưng người vận chuyển vẫn chấp nhận nhắm mắt làm ngơ để thực hiện mà không kiểm tra.
- Lộ trình di chuyển, giao nhận có nhiều điểm mâu thuẫn, thay đổi liên tục một cách bất hợp lý hoặc có các hành vi cố tình quanh co, né tránh các trạm kiểm soát của lực lượng chức năng.
- Lịch sử liên lạc, mối quan hệ giữa người giao và người nhận thể hiện rõ ràng có sự bàn bạc, câu kết, thống nhất kế hoạch từ trước đó.
- Các nguồn dữ liệu khôi phục từ thiết bị điện tử, tin nhắn văn bản, ghi âm cuộc gọi hoặc lời khai của các đối tượng liên quan phơi bày việc người vận chuyển biết rõ bản chất thực sự của chuyến hàng.
Cần phải lưu ý rằng, các dấu hiệu nghi vấn nêu trên không mặc nhiên đồng nghĩa với việc kết tội một con người. Chúng đóng vai trò là những chất liệu, căn cứ để cơ quan điều tra tiến hành xâu chuỗi, đối chiếu biện chứng với toàn bộ hệ thống chứng cứ thu thập được trong hồ sơ vụ án. Tóm lại, để cấu thành Tội vận chuyển trái phép chất ma túy cần có sự hội tụ đầy đủ của bốn yếu tố chủ thể, khách thể, mặt khách quan và lỗi cố ý trong mặt chủ quan, đồng thời độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự được phân định rõ ràng từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi đối với tội rất hoặc đặc biệt nghiêm trọng và từ đủ 16 tuổi trở lên đối với mọi khung hình phạt của tội danh này theo Bộ luật Hình sự. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.