PHÂN ĐỊNH HAI CƠ CHẾ TỪ CHỐI HÒA GIẢI ĐỐI THOẠI TẠI TÒA ÁN

[Tư Vấn Luật Long Phan PMT]

Việc phân biệt chuẩn xác từng giai đoạn tố tụng trước khi lựa chọn mẫu văn bản gửi đến cơ quan tài phán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm tối ưu hóa thời gian xử lý hồ sơ. Trên thực tế, phần lớn các đương sự thường sử dụng chung một cách gọi mang tính cảm tính là “đơn xin không hòa giải”, tuy nhiên dưới góc độ pháp lý chuyên sâu, cần phải tách biệt rõ ràng thành hai loại bao gồm: văn bản từ chối hòa giải, đối thoại tại Tòa án và đơn đề nghị không tiến hành hòa giải. Sự khác biệt mang tính cốt lõi của hai loại giấy tờ này phụ thuộc hoàn toàn vào trạng thái hồ sơ tranh chấp đã được phía Tòa án ra thông báo thụ lý chính thức hay chưa. Trong trường hợp người khởi kiện xác định sai lệch giai đoạn tố tụng hiện tại, các yêu cầu đưa ra rất dễ rơi vào tình trạng bị chậm trễ hoặc gặp vướng mắc không đáng có ngay trong chính Thủ tục thụ lý vụ án dân sự sơ thẩm.

Xét về mặt định nghĩa chuyên ngành, “Hòa giải tại Tòa án” được hiểu là chuỗi các hoạt động do các Hòa giải viên được bổ nhiệm tiến hành trước thời điểm cơ quan có thẩm quyền thụ lý vụ việc dân sự, với mục tiêu cốt lõi là hỗ trợ, tác động để các bên đương sự tự nguyện thỏa thuận phương án giải quyết triệt để tranh chấp (được quy định rõ tại Khoản 2 Điều 2 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020). Tương tự như vậy, khái niệm “Đối thoại tại Tòa án” cũng là hoạt động do phía Hòa giải viên điều phối thực hiện trước khi vụ án hành chính được thụ lý chính thức (theo tinh thần tại Khoản 3 Điều 2 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020). Để có cái nhìn trực quan và toàn diện hơn về hai cơ chế này, chúng ta có thể xem xét bảng đối chiếu chi tiết dưới đây:

Giai đoạn trước khi Tòa án thụ lý vụ việc: Thời điểm này được áp dụng khi hồ sơ tranh chấp mới dừng lại ở bước nộp đơn và chưa được cơ quan Tòa án thụ lý một cách chính thức. Toàn bộ quy trình và các hoạt động liên quan trong giai đoạn tiền tố tụng này sẽ chịu sự điều chỉnh trực tiếp bởi các quy định của Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020.

Giai đoạn sau khi Tòa án đã thụ lý vụ án: Bước này diễn ra khi vụ án đã có quyết định thụ lý chính thức từ phía Tòa án và đang nằm trong tiến trình chuẩn bị xét xử. Khác với giai đoạn trước, mọi thủ tục, hành vi tố tụng và việc xem xét không tiến hành hòa giải lúc này phải căn cứ nghiêm ngặt theo các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Cơ chế áp dụng văn bản từ chối trong giai đoạn tiền tố tụng​

Khi vụ việc đang nằm ở giai đoạn tiền tố tụng, toàn bộ tiến trình hòa giải hay đối thoại đều phải được vận hành dựa trên nền tảng nguyên tắc tôn trọng sự tự nguyện tuyệt đối của các bên tham gia. Pháp luật hiện hành hoàn toàn không có bất kỳ quy định mang tính bắt buộc nào cưỡng chế các đương sự phải tham gia nếu bản thân họ không đồng thuận. Chính vì vậy, chỉ cần một trong số các bên có yêu cầu bằng văn bản đề nghị không thực hiện việc hòa giải hay đối thoại, thì vụ việc đó sẽ lập tức được xếp vào nhóm các trường hợp không tiến hành hòa giải, đối thoại (căn cứ theo Khoản 5 Điều 19 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020).

Thông thường, trình tự tiếp nhận và xử lý đối với trường hợp này sẽ được triển khai tuần tự theo các bước cụ thể như sau:

• Đầu tiên, các bên đương sự sẽ nhận được văn bản thông báo chính thức từ phía Tòa án về quyền lợi được lựa chọn phương thức hòa giải hoặc đối thoại.
• Tiếp theo, nếu không có nhu cầu, đương sự có thể chủ động gửi văn bản từ chối hòa giải, đối thoại trực tiếp đến Tòa án, hoặc lựa chọn các phương thức linh hoạt khác như gửi fax, chuyển phát qua thư điện tử, hoặc thậm chí là đến trình bày trực tiếp bằng lời nói để cán bộ Tòa án lập biên bản ghi nhận ý chí.
• Cuối cùng, dựa trên cơ sở pháp lý tại Khoản 4 và Khoản 8 Điều 16 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020, việc đương sự bày tỏ quan điểm không đồng ý tham gia hòa giải sẽ trở thành căn cứ pháp lý để Tòa án chuyển giao toàn bộ đơn từ cùng tài liệu liên quan sang xử lý theo đúng trình tự, thủ tục của pháp luật tố tụng hiện hành.

Một điểm lưu ý quan trọng mà người dân cần hiểu cho đúng, đó là cơ quan có thẩm quyền không hề thiết lập hay vận hành bất kỳ một “trung tâm hòa giải đối thoại” nào có tư cách độc lập với bộ máy hành chính của mình. Bản chất của cơ chế tiền tố tụng này hoàn toàn do các Hòa giải viên thuộc biên chế hoặc được Tòa án chỉ định đứng ra thực hiện, và toàn bộ quá trình này bắt buộc phải diễn ra trước mốc thời điểm thụ lý vụ án.

Cơ chế áp dụng đơn đề nghị không tiến hành hòa giải trong tố tụng dân sự​

Ngược lại với tình huống trên, một khi vụ án tranh chấp đã bước sang giai đoạn được thụ lý chính thức, loại văn bản có giá trị pháp lý phù hợp và đúng đắn nhất lúc này phải là đơn đề nghị không tiến hành hòa giải. Yêu cầu này được xem là một quyền tố tụng hợp pháp của đương sự, đặt trong bối cảnh cơ quan tài phán đang trực tiếp giải quyết vụ án dân sự theo đúng thẩm quyền. Theo quy định cụ thể tại Khoản 4 Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, chỉ cần xuất hiện việc một trong số các đương sự có đơn đề nghị không tổ chức hòa giải, đây sẽ được xem là căn cứ pháp lý vững chắc để cơ quan tố tụng xác định vụ án thuộc trường hợp không tiến hành hòa giải được.

Đối với dòng văn bản này, các bên đương sự cần đặc biệt lưu tâm đến những vấn đề pháp lý trọng tâm sau đây:

• Mẫu đơn này chỉ thực sự có giá trị sử dụng và được chấp nhận khi vụ án đã có văn bản thông báo thụ lý hợp pháp từ phía Tòa án, đồng thời hồ sơ đang nằm trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm.
• Mục đích cốt lõi của việc nộp đơn là nhằm đề xuất phía Tòa án lược bỏ, không tiếp tục tổ chức các phiên hòa giải khi nhận thấy việc đối thoại giữa các bên đã không còn mang lại giá trị thực chất hoặc không thể đạt được tiếng nói chung.
• Về mặt phân loại, căn cứ pháp lý phát sinh từ đơn đề nghị này được xếp nằm trong nhóm cấu thành nên 04 trường hợp kinh điển khiến một vụ án dân sự không thể tiến hành hòa giải được, đã được quy định toàn diện tại Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
• Bên cạnh đó, đương sự cũng cần nhận thức rõ ràng rằng việc nộp loại đơn này hoàn toàn không đồng nghĩa hay quyết định việc bạn sẽ nắm chắc phần thắng kiện khi xét xử, mà nó chỉ đơn thuần mang tính chất tác động, điều chỉnh đến tiến độ cũng như trình tự các bước xử lý thủ tục của vụ án.

Chính vì những lý do nêu trên, nếu mục tiêu tối cao của đương sự là muốn ngăn chặn, hạn chế tối đa việc phía đối phương cố tình lợi dụng các kẽ hở thủ tục để kéo dài thời gian giải quyết vụ án một cách vô lý, người khởi kiện cần phải đặc biệt tỉnh táo để lựa chọn chính xác loại văn bản tương ứng với từng giai đoạn. Cụ thể, ở thời điểm trước khi thụ lý thì bắt buộc phải sử dụng văn bản từ chối hòa giải, đối thoại; còn một khi đã bước qua dấu mốc thụ lý vụ án thì phải chuyển sang sử dụng đơn đề nghị không tiến hành hòa giải.

Việc phân định đúng đắn giữa văn bản từ chối hòa giải, đối thoại trong giai đoạn tiền tố tụng (theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020) và đơn đề nghị không tiến hành hòa giải trong giai đoạn tố tụng (theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015) dựa trên dấu mốc thụ lý vụ án là yếu tố then chốt giúp đương sự bảo vệ quyền lợi, tối ưu hóa thời gian và ngăn chặn hành vi kéo dài vụ án từ phía đối phương. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.