CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ KHI MUA MA TÚY VỀ SỬ DỤNG

[Tư Vấn Luật Long Phan PMT]

Hiện nay, hành vi mua ma túy về sử dụng là một thực trạng đáng báo động, gây ra nhiều hệ lụy phức tạp cho xã hội và gia đình. Trái với lầm tưởng của nhiều người rằng việc tiêu thụ chất cấm để thỏa mãn nhu cầu cá nhân chỉ bị phạt hành chính, pháp luật hình sự hiện hành áp dụng các chế tài rất nghiêm khắc. Bài viết này của Long Phan PMT sẽ phân tích cô đọng các yếu tố cấu thành trách nhiệm hình sự khi mua ma túy về sử dụng theo quy định mới nhất.

Bản Chất Pháp Lý Và Sự Chuyển Hướng Tội Danh​

Thực tiễn pháp lý cho thấy, hành vi mua ma túy để tự tiêu thụ không mặc định bị khép vào một tội danh cố định. Cơ quan tố tụng sẽ xem xét dựa trên trạng thái thực tế: người vi phạm đã đưa chất cấm vào cơ thể hay chưa.

Nếu đối tượng vừa hoàn thành giao dịch và đang cất giấu, quản lý tang vật (trên người, trong nhà, trên xe) mà chưa kịp sử dụng, cơ quan chức năng sẽ không xử lý về tội sử dụng. Thay vào đó, tùy thuộc vào chủng loại và khối lượng chất cấm, họ sẽ lập tức bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội tàng trữ trái phép chất ma túy theo Điều 249 BLHS.

4 Nhóm Yếu Tố Cấu Thành Tội Sử Dụng Trái Phép Chất Ma Túy​

Để xử lý hình sự theo Điều 256a Bộ luật Hình sự, cơ quan chức năng bắt buộc phải chứng minh đầy đủ 4 yếu tố cấu thành tội phạm sau:

• Khách thể: Xâm phạm trực tiếp đến trật tự, an toàn công cộng và chính sách độc quyền quản lý, kiểm soát chất gây nghiện của Nhà nước.
• Chủ thể: Người đủ tuổi luật định, có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự, đồng thời phải thuộc diện đang bị quản lý, cai nghiện hoặc giám sát sau cai theo quy định.
• Mặt khách quan: Hành vi tự đưa chất ma túy vào cơ thể (hít, tiêm, uống...) trái phép, không có chỉ định y khoa. Đồng thời, kết quả xét nghiệm sinh học phải xác định đối tượng dương tính với ma túy.
• Mặt chủ quan: Thực hiện với lỗi cố ý; người vi phạm nhận thức rõ hành vi của mình bị luật pháp nghiêm cấm nhưng vẫn cố tình thực hiện để thỏa mãn bản thân.

Điều Kiện Bắt Buộc Về Tình Trạng Pháp Lý​

Điều 256a BLHS chỉ áp dụng với những đối tượng đang chịu các biện pháp quản lý đặc biệt. Theo Khoản 1 Điều 256a Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025), người sử dụng chất cấm chỉ bị truy cứu hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp:

1. Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy (bắt buộc/tự nguyện) hoặc đang điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế theo Điểm a Khoản 1 Điều 256a BLHS.
2. Đang trong thời hạn chịu sự quản lý sau cai nghiện tại địa phương theo Điểm b Khoản 1 Điều 256a BLHS.
3. Trong vòng 02 năm kể từ ngày hết hạn quản lý sau cai và vẫn đang trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo Điểm c Khoản 1 Điều 256a BLHS.
4. Trong vòng 02 năm kể từ ngày tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị bằng thuốc thay thế theo Điểm d Khoản 1 Điều 256a BLHS.

Lưu ý: Nếu không thuộc các diện trên, hành vi sử dụng đơn thuần không cấu thành tội theo Điều 256a, nhưng nếu có hành vi cất giữ tang vật thì vẫn bị xử lý theo Điều 249 BLHS.

Khối Lượng Và Chủng Loại Tang Vật Định Khung Hình Phạt​

Đối với tội tàng trữ (Điều 249), hành vi cất giữ phải chứng minh được là hoàn toàn nhằm mục đích sử dụng cá nhân, không nhằm mua bán, vận chuyển hay sản xuất trái phép theo Khoản 1 Điều 249 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025). Khối lượng tang vật thu giữ (Heroine, Cocaine, Methamphetamine, Ketamine, MDMA...) sẽ quyết định khung hình phạt cụ thể:

• Từ 0,1 gam đến dưới 05 gam: Khung hình phạt cơ bản (Khoản 1 Điều 249 BLHS).
• Từ 05 gam đến dưới 30 gam: Khung hình phạt tăng nặng (Khoản 2 Điều 249 BLHS).
• Từ 30 gam đến dưới 100 gam: Khung hình phạt rất nghiêm trọng (Khoản 3 Điều 249 BLHS).
• Từ 100 gam trở lên: Khung hình phạt đặc biệt nghiêm khắc (Khoản 4 Điều 249 BLHS).

Do đó, kết quả giám định và tính hợp pháp của quy trình niêm phong, thu giữ tang vật là chứng cứ sống còn. Luật sư cần rà soát kỹ lưỡng các biên bản này để bảo vệ tối đa quyền lợi cho người vi phạm.

Tóm lại, trách nhiệm hình sự khi mua ma túy về sử dụng được định đoạt dựa trên tình trạng cai nghiện của người vi phạm (Điều 256a BLHS) hoặc khối lượng tang vật bị thu giữ (Điều 249 BLHS). Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.