Tư Vấn Luật Long Phan PMT
Member
Trong đời sống xã hội thường nhật, việc xảy ra những tranh chấp, bất đồng hay những lời lẽ thiếu chuẩn mực giữa các cá nhân là điều khó tránh khỏi, tuy nhiên không phải bất kỳ hành vi chửi bới, bôi nhọ hay truyền bá các thông tin xúc phạm nào cũng đủ điều kiện để bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điểm mấu chốt cấu thành tội phạm dựa trên góc độ pháp lý chính là việc hành vi đó đã chạm đến ngưỡng "xúc phạm nghiêm trọng" tới danh dự và nhân phẩm của nạn nhân hay chưa. Nhằm làm rõ vấn đề này, bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các yếu tố cấu thành tội làm nhục người khác theo pháp luật hình sự để quý bạn đọc có cái nhìn thấu đáo và toàn diện nhất.
Để xác định một hành vi có phạm vào tội danh được quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) hay không, các cơ quan tiến hành tố tụng không thể dựa vào cảm tính cá nhân hay sự tổn thương mang tính chủ quan của người bị hại. Thay vào đó, việc đánh giá bắt buộc phải căn cứ vào hệ thống chứng cứ khách quan, xem xét toàn diện từ từ ngữ, hình ảnh, ngữ cảnh, phạm vi phát tán cho đến các hệ lụy thực tế. Cấu thành tội phạm này được tạo nên bởi bốn yếu tố cốt lõi sau đây:
Thứ nhất, về mặt khách thể của tội phạm: Hành vi sai phạm đã xâm hại một cách trực tiếp đến quyền được bảo vệ về danh dự, nhân phẩm cũng như uy tín cá nhân của con người. Đây là những quyền nhân thân tối cao và vô giá được pháp luật hình sự quốc gia bảo hộ nghiêm ngặt, khi các hành vi công kích vượt quá giới hạn của những cuộc tranh luận hay cãi vã thông thường trong cuộc sống.
Thứ thứ hai, về mặt khách quan của tội phạm: Người phạm tội phải có những hành động thể hiện cụ thể ra bên ngoài mang tính chất lăng mạ, hạ thấp uy tín, miệt thị bôi nhọ hoặc phát tán, chia sẻ các dữ liệu hình ảnh riêng tư, nội dung mang tính chất tấn công hạ nhục người khác. Đặc biệt, mức độ nguy hiểm và trách nhiệm pháp lý sẽ bị xem xét tăng nặng nếu các hành vi này được thực hiện một cách công khai, mang tính chất lặp đi lặp lại nhiều lần hoặc được lan truyền một cách chóng mặt trên mạng xã hội.
Thứ ba, về mặt chủ thể của tội phạm: Người thực hiện hành vi vi phạm phải là người có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định. Dựa trên quy định tại Điều 12 Khoản 2 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), những người nằm trong nhóm tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi sẽ không phải chịu trách nhiệm hình sự đối với Điều 155, do nhóm tuổi này chỉ phải chịu trách nhiệm về một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng được liệt kê cụ thể, trong đó hoàn toàn không bao gồm tội danh này.
Thứ tư, về mặt chủ quan của tội phạm: Hành vi sai phạm được thực hiện dưới hình thức lỗi cố ý, có thể là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp. Điều này đồng nghĩa với việc người thực hiện hành vi hoàn toàn nhận thức rõ ràng rằng lời nói, bài viết, hình ảnh hoặc các đoạn video do mình đăng tải có sức tàn phá, làm nhục chí mạng đến uy tín của người khác, song họ vẫn mong muốn hậu quả xảy ra hoặc có thái độ thờ ơ, mặc kệ cho hậu quả tiêu cực đó diễn ra trên thực tế.
Ranh giới để phân định giữa một hành vi xúc phạm thông thường với một tội phạm hình sự chính là mức độ và tính chất nghiêm trọng của hành vi đó. Khi các phát ngôn lệch chuẩn, thiếu văn hóa chưa chạm tới ngưỡng nguy hiểm cho xã hội thì cấu thành tội phạm chưa được thiết lập, vụ việc có thể chỉ dừng lại ở việc xử lý vi phạm hành chính hoặc bồi thường thiệt hại dân sự. Ngược lại, nếu hành vi đó chứa đựng mục đích triệt hạ danh dự, chà đạp nhân phẩm, đẩy nạn nhân vào trạng thái bị cô lập, khủng hoảng tinh thần tột độ hoặc tạo nên làn sóng công kích tẩy chay diện rộng thì sẽ bị truy cứu theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).
Song song với đó, trạng thái tâm thần của người thực hiện hành vi cũng là một mắt xích pháp lý tối quan trọng cần phải làm rõ. Căn cứ theo Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015, người nào thực hiện một hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc một căn bệnh khác làm mất hoàn toàn khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì sẽ được loại trừ và không phải chịu trách nhiệm hình sự. Do đó, quá trình xây dựng và xem xét hồ sơ vụ án đòi hỏi các cơ quan chức năng phải thẩm định kỹ lưỡng cả diễn biến hành vi bên ngoài lẫn trạng thái tâm sinh lý chủ quan của người bị tố cáo.
Đặc biệt trong kỷ nguyên số hiện nay, đối với các hành vi bôi nhọ, làm nhục được thực hiện thông qua các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Facebook, TikTok, Zalo hay YouTube, việc thu thập và bảo chứng các nguồn chứng cứ điện tử đóng vai trò vô cùng then chốt. Các thông tin về mặt nội dung, mốc thời gian đăng tải, ID tài khoản, số lượt tương tác, chia sẻ cũng như các bình luận kích động sẽ là cơ sở định lượng quan trọng. Không gian lan truyền càng rộng, tốc độ phát tán càng nhanh thì tính chất nghiêm trọng của hành vi xúc phạm càng lớn. Chính vì thế, việc xác định một hành vi có cấu thành tội phạm hay không đòi hỏi một tư duy đánh giá khách quan dựa trên tổng hòa các chứng cứ thu thập được, tuyệt đối không được cắt xén hay suy diễn vô căn cứ từ một vài câu chữ đơn lẻ.
Tóm lại, việc xác định tội làm nhục người khác đòi hỏi phải đánh giá toàn diện bốn yếu tố cấu thành bao gồm khách thể, khách quan, chủ thể và chủ quan, đồng thời xem xét kỹ lưỡng tính chất nghiêm trọng, phạm vi lan truyền trên không gian mạng và năng lực nhận thức của người thực hiện hành vi theo đúng quy định của Bộ luật Hình sự. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.
Để xác định một hành vi có phạm vào tội danh được quy định tại Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) hay không, các cơ quan tiến hành tố tụng không thể dựa vào cảm tính cá nhân hay sự tổn thương mang tính chủ quan của người bị hại. Thay vào đó, việc đánh giá bắt buộc phải căn cứ vào hệ thống chứng cứ khách quan, xem xét toàn diện từ từ ngữ, hình ảnh, ngữ cảnh, phạm vi phát tán cho đến các hệ lụy thực tế. Cấu thành tội phạm này được tạo nên bởi bốn yếu tố cốt lõi sau đây:
Thứ nhất, về mặt khách thể của tội phạm: Hành vi sai phạm đã xâm hại một cách trực tiếp đến quyền được bảo vệ về danh dự, nhân phẩm cũng như uy tín cá nhân của con người. Đây là những quyền nhân thân tối cao và vô giá được pháp luật hình sự quốc gia bảo hộ nghiêm ngặt, khi các hành vi công kích vượt quá giới hạn của những cuộc tranh luận hay cãi vã thông thường trong cuộc sống.
Thứ thứ hai, về mặt khách quan của tội phạm: Người phạm tội phải có những hành động thể hiện cụ thể ra bên ngoài mang tính chất lăng mạ, hạ thấp uy tín, miệt thị bôi nhọ hoặc phát tán, chia sẻ các dữ liệu hình ảnh riêng tư, nội dung mang tính chất tấn công hạ nhục người khác. Đặc biệt, mức độ nguy hiểm và trách nhiệm pháp lý sẽ bị xem xét tăng nặng nếu các hành vi này được thực hiện một cách công khai, mang tính chất lặp đi lặp lại nhiều lần hoặc được lan truyền một cách chóng mặt trên mạng xã hội.
Thứ ba, về mặt chủ thể của tội phạm: Người thực hiện hành vi vi phạm phải là người có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định. Dựa trên quy định tại Điều 12 Khoản 2 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), những người nằm trong nhóm tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi sẽ không phải chịu trách nhiệm hình sự đối với Điều 155, do nhóm tuổi này chỉ phải chịu trách nhiệm về một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng được liệt kê cụ thể, trong đó hoàn toàn không bao gồm tội danh này.
Thứ tư, về mặt chủ quan của tội phạm: Hành vi sai phạm được thực hiện dưới hình thức lỗi cố ý, có thể là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp. Điều này đồng nghĩa với việc người thực hiện hành vi hoàn toàn nhận thức rõ ràng rằng lời nói, bài viết, hình ảnh hoặc các đoạn video do mình đăng tải có sức tàn phá, làm nhục chí mạng đến uy tín của người khác, song họ vẫn mong muốn hậu quả xảy ra hoặc có thái độ thờ ơ, mặc kệ cho hậu quả tiêu cực đó diễn ra trên thực tế.
Ranh giới để phân định giữa một hành vi xúc phạm thông thường với một tội phạm hình sự chính là mức độ và tính chất nghiêm trọng của hành vi đó. Khi các phát ngôn lệch chuẩn, thiếu văn hóa chưa chạm tới ngưỡng nguy hiểm cho xã hội thì cấu thành tội phạm chưa được thiết lập, vụ việc có thể chỉ dừng lại ở việc xử lý vi phạm hành chính hoặc bồi thường thiệt hại dân sự. Ngược lại, nếu hành vi đó chứa đựng mục đích triệt hạ danh dự, chà đạp nhân phẩm, đẩy nạn nhân vào trạng thái bị cô lập, khủng hoảng tinh thần tột độ hoặc tạo nên làn sóng công kích tẩy chay diện rộng thì sẽ bị truy cứu theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).
Song song với đó, trạng thái tâm thần của người thực hiện hành vi cũng là một mắt xích pháp lý tối quan trọng cần phải làm rõ. Căn cứ theo Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015, người nào thực hiện một hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc một căn bệnh khác làm mất hoàn toàn khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì sẽ được loại trừ và không phải chịu trách nhiệm hình sự. Do đó, quá trình xây dựng và xem xét hồ sơ vụ án đòi hỏi các cơ quan chức năng phải thẩm định kỹ lưỡng cả diễn biến hành vi bên ngoài lẫn trạng thái tâm sinh lý chủ quan của người bị tố cáo.
Đặc biệt trong kỷ nguyên số hiện nay, đối với các hành vi bôi nhọ, làm nhục được thực hiện thông qua các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Facebook, TikTok, Zalo hay YouTube, việc thu thập và bảo chứng các nguồn chứng cứ điện tử đóng vai trò vô cùng then chốt. Các thông tin về mặt nội dung, mốc thời gian đăng tải, ID tài khoản, số lượt tương tác, chia sẻ cũng như các bình luận kích động sẽ là cơ sở định lượng quan trọng. Không gian lan truyền càng rộng, tốc độ phát tán càng nhanh thì tính chất nghiêm trọng của hành vi xúc phạm càng lớn. Chính vì thế, việc xác định một hành vi có cấu thành tội phạm hay không đòi hỏi một tư duy đánh giá khách quan dựa trên tổng hòa các chứng cứ thu thập được, tuyệt đối không được cắt xén hay suy diễn vô căn cứ từ một vài câu chữ đơn lẻ.
Tóm lại, việc xác định tội làm nhục người khác đòi hỏi phải đánh giá toàn diện bốn yếu tố cấu thành bao gồm khách thể, khách quan, chủ thể và chủ quan, đồng thời xem xét kỹ lưỡng tính chất nghiêm trọng, phạm vi lan truyền trên không gian mạng và năng lực nhận thức của người thực hiện hành vi theo đúng quy định của Bộ luật Hình sự. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.