Các bước lập kế hoạch quan trắc môi trường và những lưu ý doanh nghiệp cần nắm

[nhattinseo]

Lập kế hoạch quan trắc môi trường là công việc quan trọng giúp doanh nghiệp chủ động theo dõi chất lượng môi trường, kiểm soát nguồn phát sinh ô nhiễm và tổ chức hoạt động lấy mẫu khoa học. Một kế hoạch phù hợp không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện đúng trách nhiệm bảo vệ môi trường theo quy định hiện hành.



Tham khảo: Quan trắc môi trường là gì? Quy định và 3 hình thức quan trắc phổ biến

1. Kế hoạch quan trắc môi trường gồm những nội dung gì?​

Kế hoạch quan trắc môi trường là tài liệu xác định mục tiêu, phạm vi, vị trí, thông số, tần suất và phương pháp thực hiện hoạt động quan trắc. Nội dung cần được xây dựng dựa trên đặc điểm sản xuất, nguồn thải và yêu cầu quản lý của từng cơ sở.

Theo hướng dẫn thiết kế chương trình quan trắc tại Phụ lục 1 Thông tư 10/2021/TT-BTNMT, việc xây dựng chương trình cần xem xét các yếu tố như mục tiêu, thành phần môi trường, phương án lấy mẫu, phương pháp phân tích và kiểm soát chất lượng dữ liệu.

2. Các bước lập kế hoạch quan trắc môi trường​

Bước 1: Xác định mục tiêu quan trắc​

Doanh nghiệp cần làm rõ mục đích thực hiện: đánh giá chất lượng nước thải, giám sát khí thải, kiểm tra môi trường xung quanh hay theo dõi một nguồn ô nhiễm cụ thể. Mục tiêu càng rõ ràng thì việc lựa chọn thông số và phương pháp càng chính xác.

Bước 2: Khảo sát hiện trạng và nguồn phát thải​

Tiến hành thu thập thông tin về quy mô sản xuất, công nghệ vận hành, hệ thống xử lý chất thải và khu vực chịu tác động. Việc khảo sát thực tế giúp xác định vị trí lấy mẫu phù hợp, tránh bỏ sót nguồn phát sinh ô nhiễm quan trọng.

Bước 3: Lựa chọn thông số và tần suất quan trắc​

Căn cứ vào loại môi trường cần giám sát để xác định danh mục chỉ tiêu. Chẳng hạn, nước thải có thể cần theo dõi pH, TSS, COD, BOD; khí thải có thể cần kiểm tra bụi, SO₂, NOx hoặc CO tùy nguồn phát sinh.

Tần suất thực hiện phải căn cứ vào quy định áp dụng, giấy phép môi trường và mục tiêu của chương trình, không nên lựa chọn tùy ý.

Bước 4: Xây dựng phương án lấy mẫu và phân tích​

Kế hoạch cần thể hiện vị trí, phương pháp lấy mẫu, dụng cụ chứa mẫu, hóa chất bảo quản, thời gian lưu mẫu và phương pháp phân tích. Đồng thời, cần xác định thiết bị sử dụng, phương tiện vận chuyển và yêu cầu an toàn cho nhân sự thực hiện.

Bước 5: Phân công nhân lực và dự toán kinh phí​

Xác định người phụ trách, đơn vị phối hợp, trách nhiệm từng bộ phận và tiến độ triển khai. Dự toán nên bao gồm chi phí lấy mẫu, phân tích, vận chuyển, kiểm soát chất lượng và các công việc liên quan.

Bước 6: Kiểm soát chất lượng và hoàn thiện kế hoạch​

Bổ sung quy trình bảo đảm chất lượng, kiểm soát chất lượng (QA/QC), kiểm tra thiết bị, hiệu chuẩn và phương án xử lý khi phát hiện kết quả bất thường. Sau khi hoàn thiện, doanh nghiệp cần tổ chức thực hiện, lưu trữ hồ sơ và rà soát khi có thay đổi đáng kể.

3. Những lưu ý quan trọng khi lập kế hoạch​

• Đối chiếu quy định pháp luật, giấy phép môi trường và quy chuẩn kỹ thuật phù hợp.
• Chọn đơn vị quan trắc đáp ứng điều kiện hoạt động dịch vụ theo quy định.
• Không sử dụng một bộ thông số chung cho mọi loại hình sản xuất.
• Bảo đảm thiết bị được kiểm tra, hiệu chuẩn và sử dụng đúng quy trình.
• Lưu giữ đầy đủ nhật ký hiện trường, biên bản lấy mẫu và kết quả phân tích.
• Cập nhật kế hoạch khi thay đổi công nghệ, quy mô, nguồn thải hoặc yêu cầu quản lý.

Lập kế hoạch quan trắc môi trường bài bản giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt các nguồn tác động, nâng cao độ tin cậy của dữ liệu và chủ động phòng ngừa rủi ro ô nhiễm. Doanh nghiệp nên căn cứ đặc điểm hoạt động và nghĩa vụ pháp lý cụ thể để xây dựng chương trình phù hợp, thay vì áp dụng máy móc một mẫu kế hoạch cho tất cả cơ sở.

Đọc thêm: Trạm quan trắc khí thải là gì? Cách vận hành hệ thống quan trắc khí thải tự động